Uitgebreide toonladder

(en uitgebreide akkoorden)

Op deze pagina wordt de toon A als uitgangspunt genomen.

De toonladder die tot nog toe gebruikt is bestrijkt 1 octaaf. In geval van A dus tot de eerstvolgende A. Een toonladder kan ook doorlopen tot een octaaf hoger (onderstaande moet 5 regels zijn).

A Ais B C Cis D Dis E F Fis G Gis A Ais B C Cis D Dis E F Fis G Gis A 

T  -  T -  T  T  -  T -  T  -  T  T                                   

                                  T  -  T -  T  T  -  T -  T  -  T  T 

A     B   Cis D     E   Fis   Gis A     B   Cis D     E   Fis   Gis A 

1     2    3  4  -  5    6     7  8     9    10 11    12   13    14 15

De trappen worden doorgenummerd. De formule is vanaf trap 8 (weer de A) weer het zelfde als vanaf trap 1. Het zijn ook weer de zelfde tonen, alleen allemaal een octaaf hoger.

Die hogere tonen worden in uitgebreidere akkoorden gebruikt voor nog meer "kleur". T/m de 13e trap wordt verwerkt in akkoord namen (akkoord symbolen). Ook die hogere tonen kunnen worden verhoogd en verlaagd.

Er gebeurt niet zo heel veel als je bijv. aan een A7 (1 3 5 b7) de 8e of 10e of 12e trap toevoegt (de even trappen). Door de manier van "door nummeren" zijn dat de tonen die ook al in het lagere gedeelte van het akkoord voorkomen. Het worden gewoon dubbele tonen, alleen een octaaf hoger. De klank van een akkoord zal hierdoor niet wezenlijk veranderen.

 

Er gebeurt wel iets met de klankkleur van een akkoord als je één of meer oneven trappen (al dan niet verhoogd of verlaagd) toevoegt. Het worden kleurrijke akkoorden die in mooiere pop, funk of jazz gebruikt worden.

Er zijn een paar regels die je moet weten.

A Ais B C Cis D Dis E F Fis G Gis A Ais B C Cis D Dis E F Fis G Gis A 

T  -  T -  T  T  -  T -  T  -  T  T                                   

                                  T  -  T -  T  T  -  T -  T  -  T  T 

A     B   Cis D     E   Fis   Gis A     B   Cis D     E   Fis   Gis A 

1     2    3  4  -  5    6     7  8     9    10 11    12   13    14 15

Korte of uitgebreide akkoordsymbolen

Soms worden alle extra tonen van een akkoord in het akkoord symbool verwerkt. Bijv. (het zeer uitgebreide akkoord) A7/9/11/13.

 

Dit akkoord wordt ook A13 genoemd. Na de majeur drieklank 1,3, 5, horen de (verlaagde) 7 en verder alle oneven trappen t/m de 13e trap er dan automatisch bij.

 

Dat werkt ook zo bij A11. Daar hoort dan automatisch de (verlaagde) 7 en de 9 bij. Bij een A9 hoort automatisch de (verlaagde) 7.

Als je 7 ziet staan (dus ook in een A7/9/11/13) bedoelt men de verlaagde 7e trap (zie pagina "Meer basis akkoorden"). Dat geldt ook als men met verkorte symbolen werkt (bijv. A13).

Als de 7e trap (niet verlaagd) in het akkoord moet zitten noemt men dit akkoord Amaj7/9/11/13. Dat kan ook verkort Amaj13.

De term "maj" in een akkoord-symbool betekent altijd: voeg de 7e trap toe, zelfs als het getal 7 niet genoemd wordt.

Een uitgebreid akkoord zoals bijv. een A7/9/11/13 (A13) is op een gitaar niet volledig te spelen. Het is een 7-klank en je hebt maar 6 snaren. Op gitaar maakt men dan zelf uit welke toon (of tonen) men weglaat. Dat kan bijv. de 5e (kleurloze) trap zijn of de b7 wordt "ingeruild" voor een van die hogere tonen.

 

Akkoorden met tonen uit het eerste gedeelte van de toonladder, de basis-akkoorden, hebben allemaal speciale namen en je moet weten wat die betekenen, zoals bijv. min, geen(maj), sus4, 6, min6, 7, min7, Maj7 en nog een paar die nog behandeld gaan worden.

Akkoorden met tonen uit het 2e gedeelte kunnen uitgebreid en verkort genoteerd worden en ook dan moet je weten wat men bedoelt. Nu eindelijk iets logisch: Als er verhoogde of verlaagde tonen uit het 2e gedeelte in een akkoord voorkomen, worden die tonen duidelijk in het akkoord-symbool verwerkt. Men gebruikt dan de uitgebreide schrijfwijze. Bijv. Amin7/b9. Wat Amin7 betekent moet je weten (1 b3 5 b7). De verlaagde 9e trap die erbij moet, staat duidelijk vermeld b9.

Add

Je komt ook de Engelse term "add" (toevoegen) tegen. Bijv. A7add13. Dit betekent dat je bij een A7 alleen de 13e trap moet toevoegen. Dat die lagere oneven trappen uit het 2e gedeelte van de toonladder er automatisch bijkomen geldt dan niet.

No

Ook wordt het woordje "no" gebruikt. Bijv. A7no3. Dat betekent een A7 zonder 3e trap. Voor uitgebreide akkoorden op gitaar worden vaak grepen gebruikt waarbij de 5e trap van het akkoord ontbreekt. Voor deze kleurloze trap neemt men niet de moeite om "no5" te noteren.

 

No root

Soms zie je bijv. A9no root. (root is het Engelse woord voor wortel waarmee men afkomst of oorsprong bedoelt). Dat betekent dat de grondtoon van het akkoord niet gespeeld mag worden. De grondtoon kan dan door de bas(gitaar) gespeeld worden, of het stuk muziek zit zo in elkaar dat je de grondtoon niet mist (er vanzelf bij verzint).

Alt

Dan is er nog de toevoeging "alt" van het Engelse woord altered. In het Nederlands "gealtereerd" wat veranderd betekent. Akkoorden met de toevoeging alt komen voornamelijk in de jazz voor. Alt betekent dat alle "versierende" tonen uit het 2e gedeelte van de toonladder worden veranderd, bijv. verlaagd. Men noteert dan A7alt, maar dat kan ook exact aangegeven worden (b9/b11/b13).

De hogere even trappen:

De 8e trap (zelfde toon als de grondtoon) zie je nooit in akkoord-symbolen. Een toontje hoger noemt men b9 en een toontje lager is de 7e trap (van het Maj7-akkoord)

Trap 10 wordt wel gebruikt. Meestal verlaagd (b10). Bijv. in het akkoord A7/b10. Dit akkoord bestaat uit de trappen 1, 3, 5, b7, b10. Door de 3e trap is het een vrolijk akkoord. De 10e trap is dezelfde toon als de 3e trap, maar dan een octaaf hoger. Als je die toon verlaagt (b10) krijg je bovenop een vrolijk akkoord een hoge mineur toon. Een typische jazz / blues klank.

 

De 12e trap (al dan niet verhoogd of verlaagd) zie je zelden in akkoord-symbolen. Het is de zelfde toon als de 5e trap die in de meeste akkoorden voorkomt. Wat er gebeurt als je die gaat verhogen of verlagen, wordt nog behandeld.

Trap 14 wordt helemaal nooit gebruikt, want dat is het zelfde als de 7e trap van het Maj7-akkoord en verlaagd van het 7-akkoord.

2e deel van de toonladder:

De tonen (trappen) uit het 2e gedeelte van de toonladder zijn makkelijk te onthouden als je het eerste deel van de toonladder heel goed kent. Trap 9 is de zelfde toon als trap 2 maar dan een octaaf hoger. Trap 10 is het zelfde als trap 3, enz. Het verschil is altijd 7.

                                                                                                                                                 

Guus van der Kleijn: https://www.muziektheorievoorbeginners.nl                  ®copywrite/auteursrecht

Muzikant - studio - componeren - muziektheorie voor beginners                    online sinds mei 2017

Jaap van der Kleijn: https://www.shoelaceproductions.nl

Muzikant - studio - componeren - produceren - mixen - masteren - lessen opnametechniek